Veel ouders vragen zich af of druk gedrag bij hun kind meer is dan gewone levendigheid. Ook volwassenen lopen soms jarenlang rond met klachten die ze niet goed kunnen plaatsen. Een huisarts speelt een belangrijke rol in het vroeg herkennen van aandachtsproblemen.
Wat zijn de eerste signalen die een huisarts opmerkt?
Een huisarts let bij een eerste gesprek op een combinatie van klachten. Eén symptoom is nooit voldoende voor een diagnose. Het gaat altijd om een patroon van gedrag dat al langere tijd aanwezig is en op meerdere plekken voorkomt, zoals thuis én op school of op het werk.
Bij kinderen vallen vaak concentratieproblemen op, moeite met wachten en impulsief handelen. Bij volwassenen zijn de signalen soms subtieler. Zij klagen over vergeetachtigheid, moeite met plannen of het gevoel dat ze nooit rust in hun hoofd hebben.
De huisarts vraagt ook naar de duur van de klachten. Volgens de criteria moeten problemen al vóór het twaalfde levensjaar zijn begonnen. Dat is een belangrijk onderscheid, zeker bij volwassenen die pas laat hulp zoeken.
Hoe verloopt het diagnostisch gesprek stap voor stap?
Een goed diagnostisch gesprek volgt een vaste structuur. De huisarts begint met een uitgebreide anamnese: een gesprek over de klachten, de levensgeschiedenis en de context waarin problemen zich voordoen. Bij kinderen worden ouders altijd bij dit gesprek betrokken.
Daarna vraagt de huisarts om informatie van andere mensen in de omgeving. Dit kunnen leerkrachten zijn, of collega’s en partners bij volwassenen. Die informatie is waardevol omdat mensen met aandachtsproblemen hun eigen gedrag soms moeilijk objectief kunnen inschatten.
Vervolgens worden gestandaardiseerde vragenlijsten ingevuld. Bekende voorbeelden zijn de Conners-schalen voor kinderen en de DIVA-vragenlijst voor volwassenen. Deze lijsten helpen de huisarts om klachten systematisch in kaart te brengen en te vergelijken met vastgestelde normen.
Welke andere oorzaken sluit een huisarts eerst uit?
Voordat een huisarts de stap zet naar een mogelijke ADHD-diagnose, sluit hij of zij andere verklaringen uit. Dit wordt differentiaaldiagnostiek genoemd. Veel klachten die lijken op ADHD kunnen ook een andere oorzaak hebben.
Slaapproblemen, schildklierproblemen, angststoornissen en depressie kunnen allemaal leiden tot concentratieproblemen en rusteloosheid. Bij kinderen wordt ook gekeken naar gehoorproblemen, want een kind dat slecht hoort gedraagt zich soms net als een kind met aandachtsproblemen.
Een huisarts vraagt bij twijfel om aanvullend bloedonderzoek of verwijst naar een specialist. Pas als andere oorzaken zijn uitgesloten, wordt de diagnose ADHD serieus overwogen. Dat maakt het proces zorgvuldig, maar soms ook tijdrovend voor de patiënt.
Wanneer verwijst een huisarts door naar een specialist?
Een huisarts stelt de diagnose ADHD niet altijd zelf. In veel gevallen verwijst hij of zij door naar een kinder- en jeugdpsychiater, een psycholoog of een GGZ-instelling. Dat hangt af van de complexiteit van de klachten en de leeftijd van de patiënt.
Bij kinderen jonger dan zes jaar is doorverwijzing vrijwel altijd nodig. De symptomen zijn op die leeftijd moeilijker te onderscheiden van normale ontwikkelingsfasen. Ook als er sprake is van bijkomende problemen, zoals autisme of een angststoornis, is specialistische hulp vereist.
Voor volwassenen geldt dat een ADHD diagnose doorgaans wordt gesteld door een psychiater of een gespecialiseerde psycholoog, na uitgebreid onderzoek. De huisarts fungeert dan als doorverwijzer en blijft betrokken bij de begeleiding op de lange termijn. Hij of zij houdt ook toezicht op eventuele medicatie.
Wat zijn de criteria waaraan een diagnose moet voldoen?
De DSM-5 is het handboek dat artsen en psychologen wereldwijd gebruiken voor het stellen van psychiatrische diagnoses, waaronder ADHD. Volgens dit handboek zijn er drie vormen: een overwegend onoplettende vorm, een overwegend hyperactieve vorm en een gecombineerde vorm.
Voor een geldige diagnose moeten bij kinderen minstens zes symptomen aanwezig zijn uit de lijst met aandachts- of hyperactiviteitsproblemen. Bij volwassenen is de grens vijf symptomen. Die symptomen moeten bovendien in meerdere situaties voorkomen en aantoonbaar leiden tot problemen in het dagelijks functioneren.
Een diagnose is nooit een momentopname. De klachten moeten minstens zes maanden aanwezig zijn en niet verklaard worden door een andere aandoening of door een ingrijpende levensgebeurtenis. Dit zorgt ervoor dat een tijdelijke reactie op stress niet wordt aangezien voor ADHD.
Veelgestelde vragen over ADHD diagnose bij kinderen en volwassenen
Kan een huisarts zelf ADHD vaststellen of is altijd een specialist nodig?
Een huisarts mag in principe de diagnose ADHD stellen, maar doet dat in de praktijk zelden zonder ondersteuning. Bij eenvoudige gevallen bij kinderen kan een huisarts in overleg met een jeugdarts of schoolarts werken. Bij volwassenen en bij complexere situaties wordt bijna altijd doorverwezen naar de GGZ of een gespecialiseerde psycholoog. De huisarts blijft wel de centrale schakel in de zorg.
Hoe lang duurt het voordat een diagnose is gesteld?
Dat verschilt sterk per situatie. Een eerste gesprek bij de huisarts duurt meestal twintig tot dertig minuten. Daarna volgt vaak een wachttijd voor doorverwijzing naar een specialist. In de GGZ kunnen wachttijden oplopen tot enkele maanden. Het volledige traject van eerste signalering tot definitieve diagnose duurt gemiddeld een half jaar tot een jaar, soms langer.
Wat gebeurt er na de diagnose?
Na een vastgestelde diagnose volgt een behandelplan. Dat plan is altijd persoonlijk en hangt af van de leeftijd, de ernst van de klachten en de persoonlijke situatie. Bij kinderen bestaat de behandeling vaak uit een combinatie van gedragstherapie, psycho-educatie voor ouders en soms medicatie. Bij volwassenen wordt ook gekeken naar coaching, werkbegeleiding en leefstijladviezen. Medicatie is een optie, maar geen verplichting.